Küresel Rekabet Avantajı Sağlayabilmek için Dolar Fiyatı Ne Kadar Olmalı?

Çin Yuan’ının Gerçek Türk Lirası grafiğine bakınız. Mavi eğri piyasa değerini, kırmızı kalın eğri gerçek değeri gösteriyor. Piyasa değerinin gerçek değerin altında bulunması, Türk Lirası’nın aşırı değerlendiğinin bir göstergesi durumunda. Oysa Çin ile rekabet edebilmek için Yuan’ın Türk Lirası karşısındaki piyasa değerinin, gerçek değerinin üzerinde bulunması, yani mavi eğrinin kırmızı eğrinin üzerine çıkması, en azından bu ikisinin birbirine eşitlenmesi gerekir.

Bu grafikten çıkaracağımız sonuç şu: Türkiye’de eğer bir devalüasyon olacaksa, bu miktar en düşük %82 oranında gerçekleştirilmelidir.

Ortalamalar cinsinden Doların Gerçek Türk Lirası Değeri tablosuna geri dönelim. Burada devalüasyon miktarına dönük olarak %22 ile %134 arası bir değerlenme oranı, yani 44.5 lira ile 85.5 lira arasındaki bir dolar değeri ile karşılaşıyoruz.

Devalüasyon oranına dönük üçüncü çıkarımı ise aşağıdaki tablo üzerinden gerçekleştirebiliriz. 2020 başından günümüze dolar fiyatının diğer kalemler karşısında ne kadar geride kaldığını görüyorsunuz. Yine en az %80’ler gibi bir devalüasyon olasılığı beliriyor buradan da.

Varsayalım devalüasyon oldu. Sonrasında ne yaşarız? (After devaluation) Biraz da buna bakalım.

Konuyu anlayabilmek için diğer ülkelerin deneyimlerini incelemekte yarar var. Nijerya, Haziran 2023 ve 2024 yılı başı olmak üzere toplamda %350’lik iki aşamalı devalüasyon yaşadı. Öncesinde enflasyonları %30, büyüme oranları %3 civarındaydı. Günümüzdeki duruma baktığımızda bu rakamlarda herhangi bir anlamlı değişiklik gerçekleşmediğini görüyoruz. Nijerya’nın günümüzdeki enflasyonu %34, büyüme oranı ise %3.5 civarlarında.

Böylece devalüasyonun, mutlaka enflasyon artışına neden olacağı varsayımı yanlışlanmış oluyor. Elbette her ülkenin kendine has gerçeklikleri söz konusudur. Nijerya’da enflasyonun artmamış olması, Türkiye’de artmayacağı anlamına gelmez fakat devalüasyon oranında enflasyon beklenmemesi gerektiğini kanıtlar. Buna geleceğiz.

Nijerya grafiğinin son bölümüne dikkat ediniz. Bir devalüasyonun başarılı olduğunun söylenebilmesi, yani -atom modelinden hatırlayın- yozlaşmanın değil uyarılmanın yaşanabilmesi için, kırmızı renkli gerçek değer eğrisinin başını eğip yatay seyre doğru düzeltme yapması gerekir. Nijerya grafiğinde bunu göremiyoruz. Yani enflasyonları artmamış fakat devalüasyonları da başarılı olmamış görünüyor. Demek ki ya bir kalkınma stratejileri yok ya da gereğince uygulayamamışlar.

Şimdi Pakistan grafiğine bakınız. Bu ülke bir devalüasyon yapmamış ancak bir kural olarak paralarını değersiz tuttukları, yani mavi renkli piyasa değerini uzun yıllardır kırmızı renkli gerçek değerin üzerinde bulundurma taktiği izledikleri anlaşılıyor. Grafik 1993 yılı başından günümüze dek olan resmi veriyor. Son bölüme dikkat ediniz. Gerçek değer ve piyasa değeri nihayet başlarını eğip yatay seyre geçmişler. Eğer ilerleyen aylarda kırmızı renkli gerçek değer eğrisi başını aşağıya eğip gerilemeye başlarsa, son bir buçuk yıldır uyguladıkları ekonomik politikaların artık nihayet başarılı olmaya başladığı söylenebilecektir. Günümüzde Pakistan’ın yıllık enflasyonu %1 ve büyüme oranı %2.75 civarlarında.

Euro'nun Gerçek (İçsel) Değeri - Mart 2025

Günümüzde Euro/Dolar paritesinin piyasa değeri yani PPD’si 1.0666, Gerçek Değeri yani GPD’si ise 1.0543. Aralarında yalnızca %1.17’lik fark bulunuyor.

Mayıs 2001 tarihinde görülen en düşük -%26’lık değerin günümüzdeki karşılığı, yani Euro/Dolar paritesinin inebileceği minimum değer 0,7413.

Haziran 2008 tarihinde görülen en yüksek %32’lik değerin günümüzdeki karşılığı, yani Euro/Dolar paritesinin tırmanabileceği maksimum değer ise 1,3914.

İkinci grafiğimiz üzerinde en yüksek, en düşük piyasa değerleri ile birlikte aylık kapanış rakamları yer alıyor.

Kırmızı renkli kalın eğri Gerçek Euro Değeri’ndeki değişimi gösteriyor. Bu eğri 2008 yılından günümüze 17 yıldır gerileme içerisinde. Haziran 2008’deki 1,1955’lik zirveden başlayan süreç Ekim 2024 itibarıyla en düşük 1.0496 değerini gördü.

Gerçek Euro Değerinde yaşanan bu düşüş eğiliminin nedeni, Avrupa ekonomisinin ABD ekonomisine göre daha zayıf seyir göstermesinden kaynaklanıyor. Sonuç olarak Euro zayıflıyor ve Avrupa yurttaşları alım gücü kayıplarıyla karşılaşıyorlar.

Son grafiğimiz, Euro/Dolar paritesinin yakın vadede hangi aralıkta hareket edebileceğinin resmini veriyor.

Eğer Eylül 2022’dekine benzer bir gerileme yaşanacak olursa, EURUSD paritesi en düşük 0,9138’i görebilir.

Ocak 2021’dekine benzer bir yükseliş yaşanması durumunda ise 1,1930 değeri önemli bir direnç olacaktır.

Günümüzde EURUSD paritesinin gerçek ve piyasa değerleri neredeyse birbirlerine eşit durumda. Önümüzdeki günlerde bu hareketin hangi yönde güçleneceğini siyasi ve ekonomik süreçlerde yaşanacak gelişmeler belirleyecek.

Grafikler üzerinden teknik inceleme de önemli olacaktır elbette. Yeşil renkli destek ve direnç eğrilerinin tam olarak orta hattında bulunuyoruz şu günlerde. Aşağı ya da yukarı yönlü kırılmalar gerçekleşmesi durumunda bir önceki grafikte sözünü ettiğimiz 0.9138 ya da 1.1930 seviyelerine doğru hareketler hızlanabilir.