Doğal Faiz Aralığı ve Nas Oranı

Nas Suresi, Kur’an’ın 114. ve son suresi, iniş sırasına göre ise 21. suresi olup altı ayetten oluşmaktadır. Buradaki kapsamıyla nas, insanlar anlamına gelir.

İslam fıkıhında ise nas, Kur’an’da yer alan ayetler ile peygamber sözü olan hadislerin genel adına verilen bir isim. Yani böyle düşününce Kur’an ayetleri “nas”ın bir alt bölümü oluyor. Peygamber sözünün ya da davranışlarının ayetler ile eşitlenmesini doğru bulmadığımı burada ifade edeyim.

Neyse… Konumuz faiz ve nas ilişkisi. İslam’ın faizi (yani paradan para kazanmayı), gararı (yani risk almadan ya da bir anlaşmada örtük maddelerle haksız kazanca yol açacak şekilde para kazanmayı) ve ticarette aldatmayı yasakladığını biliyoruz. Fakat İslam dünyası nedense hep faizi konuşuyor; işin aldatma ve garar kısmı ise hep gani.

Faizi de yanlış konuşuyorlar. İslami hükümleri çağdaş dünyanın gereklerine göre yorumlamaya çalışan pek çok ilahiyatçı, Hazreti Muhammed döneminde yasaklanan riba ile günümüzdeki faizin birbirine denk olmadığını söylüyor. Bu alimlere göre Kur’an o dönemde bilinmeyen banka faizlerini değil tefeciliği yasaklamaktadır.

Hele bizimki gibi yüksek enflasyon ülkelerinde, enflasyona denk ya da o civarlardaki faizin haram olduğunu söylemek akıl dışılığa sapmaktır. İslam’ın akıl ve mantık dini olduğu söylenip durur. Öyleyse gereğince hareket edilmeli ve yeni kavramlardan korkulmamalıdır.

Bu kapsamda sizlere Doğal Faiz Aralığı ve Nas Oranı kavramlarını tanıtmak istiyorum.

Grafiğimize dikkat ediniz. Mavi renkli alttaki eğri bir ülkenin enflasyon oranından büyüme oranının çıkarılması ile oluşturulurken, üstteki eğri ise enflasyon oranına büyüme oranının eklenmesiyle oluşturuluyor. Bu iki eğrinin ortasındaki alan Doğal Faiz Aralığı’nı gösteriyor.

İşte bu Doğal Faiz Aralığı içerisinde yer alan her faiz oranı, Nas Oranı olarak kabul edilebilir. Riba anlamındaki faiz, Doğal Faiz Aralığı’nın üzerinde faiz almak, yani Pozitif Faiz Bölgesi’nde bulunmaktır. Ve evet, inancınıza göre eğer faiz almak günahsa, Pozitif Faiz Bölgesine isabet eden oranda faiz almayacaksınız.

Fakat dikkat ediniz, Negatif Faiz Bölgesi’nde bulunmak da faiz vermek anlamına gelmektedir; yani en az Pozitif Faiz Bölgesi’nde bulunup faiz almak kadar, Negatif Faiz Bölgesi’nde bulunup faiz vermek de günahtır.

Grafiğimizden hareket ederek konuyu biraz açalım: Doğal Faiz Aralığı’nın alt ve üst bantlarının 15-20 aralığında bulunduğunu varsayın. Eğer %22 faiz alırsanız riba kapsamına girersiniz. Yok eğer banka mudisine Doğal Faiz Aralığı’nın altında kalacak şekilde yüzde 12 faiz veriyorsa, bu durumda banka mudiye değil mudi bankaya faiz veriyor anlamına gelir. Yani böyle bir uygulamada mudinin değil bankanın faiz kazancı bulunuyor demektir.

İnançlı birey için bunun anlamı faiz alarak değil faiz vererek günah işliyor olduğudur. Günah işlemek istemeyenler Doğal Faiz Aralığı'nda kalmalı yani Nas Oranı'nı tutturmalıdır. Yüksek faizi kabul etmiyorsanız, Nas Oranı’nın altındaki faizi de kabul etmeyeceksiniz.

Çünkü Nas Oranı faiz değildir, günah değildir fakat sıfır da değildir.

Elbette Doğal Faiz Aralığı belirlenirken, geçmişin verileriyle yetinmek doğru bir yaklaşım olmaz. İçinde geleceğe dönük projeksiyonların da yer aldığı bileşkesel bir formülasyonun gerekliliği kesindir. Hesaplama yapılırken verilerin yarısı geçmiş gerçekleşmelerden diğer yarısı gelecek tahminlerinden oluşturulmalıdır. Vade sonunda gerçekleşmeler doğrultusunda, eğer anlaşma bu yöndeyse ve gerekirse ek düzenlemeler yapılabilir.

Peki, Türkiye uyguladığı faiz politikasıyla Doğal Faiz Aralığı’nı tutturabiliyor mu, Nas Oranı’nı sağlıyor mu, bir de buna bakalım.

Grafiğimiz 2017 Ocak ayından günümüze olan durumu gösteriyor. 1 rakamı ile belirtilen Haziran 2018 sonrası dönemde MB faizlerinin yükseltilmesi, doğal faiz aralığında kalınması açısından doğru bir hareketmiş. Ancak 2 rakamı ile belirtilen bölgede görüyoruz ki, faizlerin düşürülmesinde geç kalınmış. Tabi bu dönemde MB rezervlerinin yakıldığı yapay bir etki söz konusuydu; dolayısıyla “geç kalındı” şeklinde bir ifade burada doğru olmayabilir.

Ancak ben zaten dikkatinizi 3 rakamı ile belirtilen son bölüme çekmek istiyorum. Yeşil renkle gösterilen faizlerin kırmızı renkle gösterilen Doğal Faiz Aralığı’nın, dolayısıyla Nas Oranı’nın ne kadar aşağısında kaldığını görüyorsunuz değil mi? Uygulanan faiz politikasının yanlışlığı buradan da çok net anlaşılabiliyor.

Grafikte son yedi aydır Doğal Faiz Aralığı’na yetişildiği görülüyor. Ancak unutmayın, buradaki veriler TÜİK’in düşük açıklanan enflasyon verilerine dayanıyor. Bir de bu grafiği ENAG verileriyle ya da daha gerçekçi verilerle oluşturduğumuzda, aslında faizlerin hala düşük seviyelerde bulunduğu görülecektir.

Faiz mi Krizden, Kriz mi Faizden Çıkar - Nas Oranı

Aşağıdaki grafikte 2 numaralı elips içerisinde bulunan bölüm tarihimizdeki ilk "faiz sebep enflasyon netice" politikasının uygulandığı dönemdi. Berat Albayrak'ın Hazine ve Maliye Bakanı olduğu bu dönemde yürürlükteki ekonomik politikayı desteklemek uğruna 128 milyar dolarlık döviz rezervi satışı yapılmış ancak sonuçta başarılı olunamadığı görülmüştü.

Buna karşın yalnızca bir yıl sonrasında, 3 numaralı elips içerisindeki bölümde tarihimizdeki ikinci “faiz sebep enflasyon netice” politikasının uygulanmasına başladı. MB politika faizi 24 Eylül 2021’de bir puan, 22 Ekim’de iki puan, 19 Kasım tarihinde bir puan daha düşürüldü. Açık arttırma gibiydi doğrusu. MB faizi artık %15’di.

Ortada fol yok, yumurta yoktu. Ne oluyordu?

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin henüz üçüncü yılı içerisindeydik. MB Başkanlık koltuğunda dördüncü başkan, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nda ise üçüncü bakan oturuyordu. Maşallahtı doğrusu. Koltuklara layık insan bulma sıkıntısı çekilmiyordu.

Bir süredir Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından şu söylemler dile getiriliyordu: “Bunların kafası basmaz. Ben ekonomistim. Faiz sebeptir, enflasyon neticedir. Faizi savunanlar kusura bakmasın, ben faizi savunanla beraber olmam, olamam. Faizle mücadelemi sonuna kadar sürdüreceğim. Şunu bir defa bilmemiz lâzım. Bu konuda nass ortada. Nass ortada olduğuna göre, sana bana ne oluyor?”

Yoksa hem fol hem yumurta var, biz mi görmüyorduk.

Nitekim faiz düşürülüyor, o düştükçe –artık yeterince MB rezervi de bulunmadığı için- hem dolar hem enflasyon fırlıyordu. 30 Kasım tarihine gelindiğinde dolar fiyatı son bir buçuk ay içerisinde %60’lık artışla 8.42’den 13.47’ye, enflasyon ise %21.3’e yükselmişti.

Bir gün ertesinde, 1 Aralık 2021 tarihinde, dönemin Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan görevden affını istedi. Hemen affedildi ve yerine üçüncü yıldaki dördüncü Hazine ve Maliye Bakanı olarak Nureddin Nebati atandı. Henüz Ortodoks politikalardan epistomolojik kopuş tam olarak başlamamış, yer kapma yarışı yaşanmamıştı fakat düşük faiz politikasının devam edeceği anlaşılmıştı.

17 Aralık 2021 tarihinde MB, faizi %14’e düşürdü.

Yine birileri içeriden haber almış, tıpkı faizlerin düşürülmeye başladığı ilk tarih olan 24 Eylül’ün on gün öncesinden başlayan döviz alımları gibi, bu sefer de 7 Aralık tarihinden itibaren döviz toplanmaya başlamıştı. 17 Aralık günü dolar en yüksek 17.16 seviyesini gördü. On günde %28’lik bir artış daha anlamına geliyordu bu.

Dövizin yükselişi 20 Aralık Pazartesi günü de sürdü. Dolar en yüksek 18.3674’ü gördü. Günün gecesinde, Kur Korumalı Mevduat Sistemi’ne geçildi.

Aslında dolar zaten yükselmişti yükseleceği kadar. Bu saatten sonra kur korumalıya geçsen ne olurdu, geçmesen ne olurdu?

Voliyi vuranlar vurdu. Satışa geçtiler, bir voli de oradan vurdular. Durum oldu, 2-0. Vatandaşspor gol üstüne gol yiyordu. Ve daha bunlar henüz başlangıçtı.